صفحه ی جاری Skip Navigation Linksخانه > مقالات > مشاهده مطلب
آمار سايت
kf0d

English Pages
kf0d

About PPFI

درک تازه اي از تسهيلگري: تسهيلگري و تغيير رفتار
درک تازه اي از تسهيلگري: تسهيلگري و تغيير رفتار

تعداد بازدید : 2133
درک تازه اي از تسهيلگري: تسهيلگري و تغيير رفتار
kf0d

 

 

 

 

                سعيد نوري نشاط

 

 

اتفاقاتي که در اين دو ماهه گذشته رخ داد، بويژه فرصتي که برنامه کمک هاي کوچک تسهيلات محيط زيست جهاني فراهم آورد تا پروژه هاي کوچک بسياري را که در ايران اجرا شده است مرور کنم، باعث شد تا از زاويه ديگري به تسهيلگري بنگرم و آن رابطه بين تسهيلگري و تغيير رفتار آدم هاست. در مطلب زير، تلاش مي کنم که از نگاه ديگري به تسهيلگري بنگرم و سعي کنم که تصويري از رابطه بين تسهيلگري و تغيير رفتار را نشان دهم. 

kf0d

 

شايد ساده ترين چيزي که در اين ارتباط به ذهنمان مي رسد اين است که وقتي که افراد در جريان گفت و گوهاي تسهيل شده شرکت مي کنند، ممکن است اين گفت و گو منجر به برخي از تغيير در برخي از رفتارها شود. اما هر چه پيشتر رفتم، به اين نتيجه رسيد که مدل زير، مدل بسيار گويايي براي تحليل تغيير رفتار است:

در واقع مهم ترين بخشي که تسهيلگر روي آن اثر مي گذارد، همان روش ها (يا فرآيندها)ست. همه انرژي تسهيلگر معطوف آن است که بهترين روش ها و فرآيندهاي کار گروهي (تفکر گروهي، فعاليت گروهي، تبادل انديشه گروهي، ارزشيابي گروهي و يا به عبارت ساده تر گفت و شنود و ديدن گروهي) به کار گرفته شود. البته تسهيلگر همواره مي تواند (و البته در بهترين حالت) اين فرآيندها را با مشارکت خود گروه يا اجتماع محلي شکل دهد. در کنار اين روش ها، مشارکت ديگران (که نبايد بالاجبار و اتفاقي باشد بلکه بايد آگاهانه و برخواسته از اداره دروني و تک تک افراد باشد و آنها حتما با ميل و رغبت در جلسات شرکت کنند) معنادار مي شود. البته تسهيلگر مي تواند روي فرآيند مشارکت هم اثرگذار باشد و کمک کند اين مشارکت از پايين به بالا، ارادي و آگاهانه، و با خواست و تدبير، و از روي علاقه باشد. اين روش ها، مي تواند به افزايش مشارکت بيانجامد، در عين حال که مشارکت ممکن است روي نوع روش ها اثرگذار باشد، مشارکت بيشتر از لحاظ تعداد يا مشارکت عميق تر شرکت کنندگان است ممکن است اين نياز جديد را به وجود آورد که لازم است روش هاي تازه اي را پيش گيريم حال انکه روش هاي تازه هم ممکن است منجر به مشارکت عميق تر يا قوي تر يا وسيع تر گردد.

اما در خصوص نگرش ها و رفتارها، که موضوع اصلي اين گفتار است، بايد بگويم که نگرش ها و رفتارها هم از مشارکت اثرپذير هستند و هم با تغيير نگرش (و باالتبع آن تغيير رفتار) ميزان مشارکت متفاوت خواهد بود ولي در عين حال هر بار که نگاهي تغيير مي يابد و مشارکتي تازه آغاز مي شود، خود اين مشارکت تازه آغاز شده، بر تغيير نگرش ها اثر مي گذارد. در عين حال، روش ها نيز بر تغيير نگرش ها و رفتارها اثرگذار است. روش هايي که مشارکتي است و با افراد يا فعاليت گروهي  آنها آغاز مي شود يا ادامه مي يابد، حتما بر نگاه افراد اثرگذار است. ولي با تغيير نگرش افراد، نياز است که روش ها نيز تغيير يابد. اين تغيير به سبب اين است که خود افراد مشارکت کننده نيازمند روش هايي مي شوند که بيشتر بتواند به آنها کمک کند.

درک عميق تر اين شکل به ما کمک مي کند که اگر لازم است که رفتاري در محله اي يا اجتماعي يا حتي در گروهي تغيير کند، يا اگر لازم است که روش تازه اي پيش گرفته شود، يا اگر لازم است که ميزان مشارکت مردم در جايي افزايش يابد، فقط ما با آن رفتارها (که برخاسته از نگرش ها هستند) روبرو نيستيم بلکه با اين سه مجموعه با هم بوده و در هم تنيده هستند و روي هم اثرگذار. هر سه با اثرگذاري که روي هم دارند، زمينه ساز تغيير خواهند بود.

بگذاريد که موردي را به طور خاص مثال بزنيم تا بهتر بتوانيم درک کنيم که چرا اين شکل مي تواند راهگشا باشد. براي مثال، در يک روستا، مردم پيوسته به شکار کبک و تيهو مي روند. البته به نظر مي آيد که تعداد کبک و تيهو در آن منطقه زياد باشد. برخي از دوستان محيط زيست بر اين باورند که شکار بي رويه ممکن است لطمات زيادي به جمعيت اين پرندگان، و در نهايت بر اکوسيستم منطقه داشته باشد. برخي از دوستان ديگر محيط زيست بر اين باورند که جمعيت اين دو گونه در آن منطقه آن قدر پايين آمده است که حتي شکار يک کبک هم لطمه مي زند. آنان مي گويند که اصلا نبايد شکاري صورت گيرد. حالا فرض کنيد که شما عضو يک انجمن غيردولتي محيط زيستي هستيد و مي خواهيد که روي رفتار اين مردم اثرگذار باشيد. آيا برگزاري کارگاه هاي آموزشي براي گروه هاي خاص در روستا و جلسات اطلاع رساني براي عموم مردم و کلاس هاي آموزشي براي دانش آموزان مي تواند مؤثر باشد؟ حتما مؤثر خواهد بود. شکي نيست که آموزش حتما بخشي از تغيير رفتار را ممکن است به وجود آورند. افراد گوش مي دهند، فکر مي کنند، و ممکن است منطقاً به نتايجي برسند.

اما اگر با توجه به مدل بالا به پيش رويم، آنها ممکن است که روستاييان از ما بپرسند مگر ما در طراحي مدل آموزشي شما شرکت داشته ايم (اين يعني همان مشارکت). اگر روستاييان خود در طراحي مدل آموزش مشارکت داشته باشند و اين که اصلا اين آموزش لازم است يا نه و در اولويت مسائل آنها وجود دارد يا نه، آنگاه حتما در فرآيند اجراي آن هم شرکت خواهند داشت. حالا برويم سراغ روش ها. اگر روستاييان خود، در جريان طراحي فرآيند کار هم باشند، ممکن است روي "زمان"، "مکان" و "نحوه آموزش" و بسياري از مسائل ديگر مربوط به اجراي همين آموزش ها اثرگذار باشند. هر چقدر روستاييان در طراحي اين فرآيند مؤثرتر باشند، در هنگام اجرا نيز همراه خواهند شد و اجرا را به دست خواهند گرفت. ممکن است همين آموزشي که ما از قبل پيش بيني کرده ايم که مؤثر خواهد بود، تبديل به فرآيند  ديگري شود که با مشارکت خود روستائيان طراحي شود، و البته خود روستائيان اين فرآيند و روش ها را به کار خواهند گرفت، و در جريان همين ماجراست که بتدريج نگرش هاي آنها تغيير مي يابد. اين همان چيزي است که به آن تسهيلگري گفته مي شود، تسهيلگري که ديده نمي شود اما کمک مي کند که فرآيند گفت و شنود و ديدن صورت گيرد.

شايد به همين خاطر است که تأکيد دو چنداني بر گروه سازي مي شود. اين گروه در روستا همان تسهيلگراني هستند که مي خواهند راه تو را ادامه دهند. اين گروه همان گروهي است که دلشان مي خواهد روستايشان تغيير کند اما اين تغيير بدون تغيير نگرش ها و رفتارها مقدور نيست و فقط زماني اين تغيير شکل مي گيرد که مردم با هم مشارکت کنند، و روي روش ها، به گونه اي ديگر، به شکل گروهي، بيانديشند. هر چند ممکن است که اين کار سخت به نظر برسد، اما شدني است. اما اين فرآيندي است تدريجي، از پايين به بالا و مداوم و پيوسته، که زمينه ساز همان تغيير است.

واقعا از دوستان تسهيلگر خود مي خواهم که با حوصله به اين شکل بنگرند و با دقت بگويند که آنها چه چيز از آن مي فهمند.

تاریخ انتشار : kf0d
جمعه 4/5/1392 1:39:53
نظرات کاربران : 1 نظر
منو
  • صفحه اصلي
  • اخبار
  • مقالات
  • درباره ما
  • تماس با ما
  • کارگاه های آموزشی
  • کتاب های منتشره
  • نقشه سايت
طراحی و پیاده سازی : پدیده نگاران یاس